Post Tagged ‘Christoph Maria Herbst’

Terwijl ik de titel van dit korte berichtje typ, komt het me voor dat anderstalig wel iets weg heeft van allochtoon. Misschien moesten we het ook maar schrappen uit onze woordenschat. Al ben ik nog steeds niet zo’n voorstander van het weglaten van ‘allochtoon’. Daar is echter al zo onnoemelijk veel over gebakkeleid, dat ik er geen brood in zag er nog een hele tekst aan te wijden. Kortheidshalve ben ik van mening dat de angst voor het woord alleen maar de angst voor het fenomeen zelf vergroot. We moeten dus niet het woord wegnemen, maar veeleer de angst ervoor. Zelfs als iedereen die het Verboden Woord -in deze tijden van groteske sociale controle- nog in de mond durft te nemen met opgehaalde neus aangekeken wordt, zullen vooroordelen ten opzichte van allochtonen even reëel aanwezig blijven. Alsof het Westen zijn kijk plotseling fundamenteel veranderd heeft vanaf het ogenblik dat ‘neger’ taboe der taboes werd. Bovendien zijn de -ongetwijfeld goedbedoelde- pogingen om alternatieven te vinden dikwijls nogal lachwekkend. Mocht ik geteld hebben hoe vaak De Morgen iemand beschrijft als zijnde van Marokkaanse origine, dan kwam ik niet toe met een A4’tje. En laat ons eerlijk zijn… dat klinkt toch eerder als het opschrift op een etiket van een Marokkaans product, dan een respectvolle persoonsbeschrijving. Het kan ook aan mij liggen, maar ik verwacht dan elk moment ‘ingrediënten: twee ogen, één neus en kan sporen van schoensmeer bevatten’ te lezen. Daar zie ik meer racisme in dan in een woord dat -excuus- van kop tot teen Oudgrieks is en simpelweg ‘van een ander land’ betekent.

Maar het moet hier eigenlijk om anderstalige literatuur gaan. Wat is daar mee? Geen ene moer, en dat is nu net het probleem. België laat tonnen Engelse literatuur binnenschepen (getuige daarvan: de overspoeling van goedkope boekenbeurzen zoals het Boekenfestijn) en dat is het zowat. Een handvol Murakami’s, een sporadische Fransman en een Scandinavische thriller niet te na gesproken. Wat een gebrek! Om het met de woorden van die Murakami te zeggen: wie alleen maar dezelfde boeken leest als iedereen, kan ook slechts denken zoals iedereen. Het kan de ruimdenkendheid alleen maar ten goede komen als we bijvoorbeeld wat meer Spaanse boeken gaan lezen, of Turkse, of Duitse. Een deel van het probleem is wellicht terug te voeren tot het adagium onbekend is onbemind: je moet eerst een buitenlandse schrijver kennen eer je een boek van zijn hand kan lezen. En de Anglo-Amerikaanse markt heeft, mede dankzij de Engelse lingua franca, uiteraard een enorm afzetgebied. Maar taal is niet los te zien van cultuur en het kan alleen maar positief uitdraaien om de anderstalige literatuur een schop onder de kont te geven. Hoe? Zum Beispiel door artikelen aan te maken of te vertalen op Wikipedia. Ik viel namelijk bijna van mijn uiterst comfortabele draaistoel toen ik zag dat de bio- en bibliografie van de uitmuntende schrijver Timur Vermes slechts in twee talen te raadplegen was: het Duits (evident) en het Tsjechisch. En dat terwijl E.L. James vertaald is in talen waarvan ik niet wist dat ze bestonden. Om de daad ook eens bij het soms al te gemakkelijke woord te voegen: Timur Vermes (auteur van Er ist wieder da) en Christoph Maria Herbst (schitterend stemacteur) zijn vanaf heden ook in het Nederlands te consulteren. Omdat bekend ook bemind is.

In de satirische roman Er ist wieder da van Timur Vermes ontwaakt Adolf Hitler in 2011 ‘ohne Krieg, ohne Partei, ohne Eva’. Alle moderne ontwikkelingen van de maatschappij zijn hem ontgaan. Zodoende interpreteert hij de wereld volledig verkeerd. Iedereen die hij ontmoet, denkt dat hij een uitstekend typetje speelt als komiek. Hitler leest in de vele schouderklopjes echter een grenzeloos respect voor zijn persoon. Gaandeweg krijgt hij zelfs een tv-programma aangeboden waarin hij zijn visie op het nieuwe Duitsland te berde brengt.

Een moderne fabel met verrassend veel historiek, humor én stof tot nadenken. Het verhaal is vanuit de ik-persoon verteld, zodat je als lezer willens nillens in het hoofd van Hitler gedwongen wordt. En dat vind je wellicht nog niet eens zo moeilijk uit te houden, als blijkt dat Hitler in het boek niet enkel een monster is, maar iemand die graag eens een praatje slaat, vrij humoristisch is en erg menselijk uit de hoek komt.

Zoals wellicht al duidelijk is, raad ik iedereen aan dit boek te lezen, maar meer nog: dit boek te beluisteren. In het luisterboek (Hörbuch) spreekt Christoph Maria Herbst de stem van Hitler in, zoals geen ander het kan.

Timur Vermes zet met Er ist wieder da een ongelooflijk sterk verhaal neer, zeker voor wie het met open ogen leest. Een nauwelijks verholen hoofdthema is de democratische wijze waarop Hitler destijds aan de macht is gekomen, en bij uitbreiding een waarschuwing voor alle tijden wat extreem populisme en demagogie betreft.

Een Duitse recensie:

Gegevens

Titel: Er ist wieder da
Auteur: Timur Vermes
Uitgeverij: Eichborn
Pagina’s: 396
ISBN: 978-3-8479-0517-2